• Hjįlparsveitin Dalbjörg - 2011 - undirsķšur

Grein um vélslešaslys eftir Halldór Arinbjarnarson

Feršamennska į vélslešum hefur veriš vaxandi undanfarin įr en žvķ mišur eru slys henni tengd alltof algeng. Margt er hęgt aš gera til aš fękka žessum slysum en žaš veršur ekki gert nema aš allir sem stunda vélslešamennsku eša koma aš henni į annan hįtt leggist į eitt og vinni gegn žeim. Ķ nżjasta tölublaši tķmaritsins Śtiveru er aš finna grein eftir Halldór Arinbjarnarson, stjórnarmann ķ Landssambandi ķslenskra véslešamanna (LĶV), žar sem hann veltir įstęšum vélslešaslysa og hugsanlegum leišum til śrbóta. Eftirfarandi samantekt er byggš į umręddri grein.

Slešaferš

Hverjar eru įstęšur vélslešaslysa?
Ķ flestum vélslešaslysum viršist į einhvern hįtt vera um vanmat į ašstęšum og/eša ašgęsluleysi aš ręša. Flest slysanna verša ķ björtu og góšu vešri og žeir sem lenda ķ slysunum viršast flestir hafa mikla reynslu af akstri vélsleša.

Hvaša hęttur stešja aš slešamönnum?

  • Algengustu slysin og jafnframt žau sem erfišast er aš rįša bót į er žegar ekiš er fram af einhvers konar hengju eša brśn. Mikil hętta er į alvarlegum meišslum ķ slķkum slysum. Ökumašur kastast oft fram af slešanum og fęr högg į brjóstkassann meš hęttu į rifbrotum og innvortis meišslum. Alvarleg bakmeišsli eru einnig algengur fylgifiskur slķkra slysa. Einnig bera menn ósjįlfrįtt fyrir sig hendurnar eša žį halda enn um stżriš žegar höggiš kemur į slešann sem leišir af sér ślnlišs- og handarbrot.
  • Brattar brekkur hafa reynst mörgum slešamanninum skeinuhęttar. Žótt fęriš sé gott nešst ķ brekkunni er algengt aš glęra svell sé žegar ofar dregur žannig aš slešinn missir allt grip. Meš sķfellt öflugri slešum hefur hętta į slķkum slysum einnig aukist. Žessi stašreynd kallar į aš menn noti kollinn į sér til aš taka įkvaršanir ķ staš žess aš sjį bara til hvaš slešinn kemst langt ķ brekkuna.
  • Bröttum brekkum fylgir einnig snjóflóšahętta. Snjóflóš eru og munu alltaf verša ógn viš žį sem feršast um fjalllendi.
  • Leikaraskapur eša ógętilegur akstur getur įtt žįtt ķ slysum. Flestir vélslešar eru ķ ešli sķnu leiktęki, smķšašir til aš fara hratt og komast brattar brekkur. Viš góšar ašstęšur er žvķ ešlilegt aš menn vilji spretta ašeins śr spori og auknum hraša fylgir aukin hętta.
  • Vatn og krapi eru mešal óvina slešamanna og hafa gert mörgum žeirra skrįveifu.
  • Ķslenskt vešurfar er “ólķkindatól” og almenningur viršist ekki gera sér grein fyrir žeim grķšarlega mun sem er į vešurfari ķ byggš og óbyggšum. Vanmat į vešri getur reynst vélslešafólki dżrkeypt, ekki sķst žeim sem ętla bara “rétt aš skreppa į sleša”. 

 x

Hvaš er hęgt aš gera?

Til aš minnka lķkur į slysum og svohęgt sé aš bregšast viš žeim ašstęšumsem upp kunna aš komažurfa bęši sleši og ökumašur ašvera ķ topp standi.

Slešinn

  • Tķšarfar hérlendis ermeš žeim hętti aš glęra hjarn ogsvell myndast mjög aušveldlega ogfyrirvaralķtiš. Vel negldur sleši er margfaltöruggara tęki en ónegldur og tryggja žarf aš meišar undir skķšum séu ķ lagi.
  • Góš veifa į stöngaftan į slešanum er sjįlfsagšurbśnašur og nżtist sérlega vel efferšast žarf ķ slęmu vešri.
  • Sjį žarf til žess aš slešinn séķ góšu standi og naušsynlegirvarahlutir meš. Auka ganguraf kertum og varareim er lįgmarksbśnašurįsamttilheyrandi verkfęrum.

Ökumašur

  • Ekki sķst žarf įstand ökumannsins aš vera ķ lagi. Hann žarf ašvera lķkamlega ķ stakk bśinn til aštakast į viš žęr ašstęšur sem uppkunna aš koma.
  • Skyndihjįlparkunnįtta žarf aš vera fyrir hendi en žaš er žvķ mišur nokkuš semmargir trassa.
  • Ölvun viš akstur er aušvitaš grafalvarlegt mįl. Tölur um žįtt ölvunar ķ vélslešaslysum hérlendis eru ekki įreišanlegar en tölur frį Skandinavķu segja sķna sögu. Nżlega voru t.d. birtar tölur frį Finnlandi žar sem ölvun kom viš sögu ķ um 80% vélslešaslysa. Įfengi og akstur fara aš sjįlfsögšu aldrei saman, fólk žarf stöšugt aš aka meš 100% athygli.

     

  • Žaš aš vera einn į ferš eiga allir aš varast jafnvel žótt ekki sé fariš langt frį byggš.

Vešur

  • Žaš aš fylgjast meš vešurspį į aš vera sjįlfsagšur hlutur allra sem feršast į vélsleša.
  • Reglur um hvaš telst gott eša of slęmt vešur til feršalaga eru einfaldlega ekki til. Žį įkvöršun getur enginn tekiš fyrir neinn. Naušsynlegt er aš gęta żtrustu varśšar og reynslan er besti kennarinn ķ žessum efnum.


x

Hlķfšar- og öryggisbśnašur
Notkun į višeigandi hlķfšar- og öryggisbśnaši er žįttur sem klįrlega žarf aš vera ķ lagi til aš draga śr afleišingum slysa og koma ķ veg fyrir žau. Višeigandi öryggisbśnašur er jafn naušsynlegur og slešinn sjįlfur. Hjįlmurinn hefur veriš stašalbśnašur allra slešamanna ķ įratugi en fram į sķšustu įr hefur hinn almenni slešamašur nįnast ekki notaš neitt annaš sem flokka mį sem hlķfšarbśnaš, ef góšur galli er undanskilinn. Į markaši er żmis bśnašur sem dregur śr afleišngum slysa žegar žau verša og ķ vélslešakeppnum gilda t.d. mjög strangar reglur um notkun slķks bśnašar, sem er til fyrirmyndar.

  • LĶV įsamt fleirum hefur ķ vetur unniš aš žvķ aš gera notkun į svoköllušum brynjum aš jafn sjįlfsögšum žętti og hjįlmi. Brynjan verndar bęši brjóstkassa og bak en algengustu slysin eru žegar ekiš er fram af brśn. Žį skella menn gjarnan fram į stżriš og fį žung högg framan į brjóstkassann og žį kemur brynjan aš góšum notum.
  • Fatnašur žarf aš vera ķ lagi. Gott er aš vera ķ ull innst og yst ķ vatnsheldum galla. Lešurgallar hafa veriš vinsęlir og reynst vel en einnig mį fį mjög góša galla śr gerfiefnum. Hafa ber ķ huga aš allir geta lent ķ aš žurfa aš grafa sig ķ fönn einhverntķmann.
  • Sjśkrakassi, svefnpoki, einangrunardżna og vatnsheldur utanyfirpoki (varpoki) eša lķtiš tjald sem liggja mį ķ utan dyra er bśnašur sem allir ęttu aš hafa. Bśnašur sem žessi getur skiliš į milli lķfs og dauša ef slys veršur žvķ žį kólna menn hratt.
  • GPS-tęki og góš fjarskiptatęki (NMT-sķmi og VHF-talstöšvar) auka öryggiš. En žaš er ekki bara nóg aš eiga žessi tęki, menn žurfa aš kunna į žau. Žį žekkingu geta menn sótt til t.d. LĶV og björgunarsveitanna. GPS-punktar af Netinu geta veriš įgętir en hins vegar ęttu menn aš varast aš nota punkta sem žessa ķ blindni žvķ ķ žeim geta reynst villur. Tękin geta einnig bilaš og žį skiptir öllu aš kunna grundvallaratrišin ķ rötun, sem er notkun įttavita og korts.
  • Snjóflóšaleitartęki eša żlar eru aš verša nokkuš almenn eign hjį žeim slešamönnum sem stunda feršalög en žessi tęki ętti einnig aš nota ķ styttri feršum. Einnig er mikilvęgt aš fólk ęfi sig ķ notkun żlanna og hafi skóflu og snjóflóšaleitarstöng mešferšis ef leita žarf aš einhverjum.

x

Feršareglur

  • Žeir sem feršast saman eiga aš sjįlfsögšu aš halda hópinn en žó ekki aka svo žétt aš ef eitthvaš hendir fyrsta mann žį nįi sį nęsti ekki aš stoppa. Žetta į bęši viš um akstur ķ góšu vešri og slęmu. Žaš skipulag sem tķškast hefur hjį sumum žegar ekiš er ķ slęmu vešri er aš menn raša sér upp ķ tvöfalda röš og aka žaš žétt saman aš menn sjį nęsta mann fyrir framan og žann sem ekur viš hlišina. Ljóst er aš mesta įbyrgšin er į žeim sem fremst fara og mikilvęgt aš stilla hrašanum ķ hóf.
  • Aldrei skal ofmeta eigin getu eša tękjanna. Naušsynlegt er aš kunna 100% į leišsögutękin og nota GPS-punkta sem žeir hafa sjįlfir sannreynt. Žaš getur oft veriš betra aš bķša vešur af sér ķ skįla eša grafa sér snjóhśs. Alltof algengt er aš menn haldi įfram žar til allt er komiš ķ óefni. Žaš er enginn minni mašur žótt hann snśi viš en žvķ mišur hefur örlaš į žvķ višhorfi aš slķkt geri ašeins gungur.
      x

En slysin verša

Ekki aš fara ķ grafgötur meš aš vélslešamennskan er hęttulegt sport sem krefst žess aš iškendur sżni alltaf żtrustu varkįrni og noti žann öryggisbśnaš sem til er til aš lįgmarka įhęttuna. Jafnframt žarf fólk aš gera sér grein fyrir aš allur heimsins öryggisbśnašur mun ekki koma ķ veg fyrir slysin. Stęrsti įhrifavaldurinn ķ žvķ sambandi liggur hjį slešamanninum sjįlfum. Hann žarf fyrst og fremst stöšugt aš hafa hugfast hversu vķša hętturnar leynast og hegša sér samkvęmt žvķ.

Eftir Halldór Arinbjarnarson 

Ljósmyndarar: Sigurgeir Steindórsson, Smįri Siguršsson, Sęvar Siguršsson

Svęši

Hjįlparsveitin Dalbjörg • Dalborg, Hrafnagilshverfi • 601 Akureyri • 8650129 • dalbjorg@dalbjorg.is